Marskość wątroby to przewlekłe i poważne uszkodzenie tego narządu, w którym prawidłowa tkanka jest stopniowo zastępowana tkanką bliznowatą. Wątroba traci przez to zdolność do prawidłowego wykonywania swoich funkcji, między innymi oczyszczania krwi, przetwarzania składników odżywczych, magazynowania energii oraz produkowania substancji potrzebnych do krzepnięcia krwi. Na auraposter.pl regularnie opisujemy zagadnienia dotyczące zdrowia, objawów chorób oraz profilaktyki, ponieważ w przypadku wielu schorzeń wczesne rozpoznanie problemu ma bardzo duże znaczenie.
Marskość może rozwijać się przez wiele lat, nie powodując wyraźnych dolegliwości. Pierwsze sygnały bywają niespecyficzne i łatwo przypisać je przemęczeniu, stresowi albo problemom trawiennym. Brak bólu w okolicy wątroby nie oznacza, że narząd na pewno jest zdrowy. Dlatego osoby należące do grup podwyższonego ryzyka powinny pamiętać o regularnych badaniach i konsultacji z lekarzem.
Co to jest marskość wątroby?
Wątroba ma dużą zdolność regeneracji, jednak długotrwałe i powtarzające się uszkodzenia mogą prowadzić do włóknienia. Z czasem prawidłowa struktura narządu ulega przebudowie, powstają blizny, a przepływ krwi przez wątrobę staje się coraz bardziej utrudniony. Na zaawansowanym etapie może dojść do niewydolności wątroby oraz poważnych powikłań dotyczących całego organizmu.
Do przyczyn choroby należą między innymi długotrwałe nadużywanie alkoholu, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C, metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby, niektóre choroby autoimmunologiczne, zaburzenia odpływu żółci oraz wybrane choroby genetyczne. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że przewlekłe zakażenia wirusami powodującymi zapalenie wątroby typu B i C mogą prowadzić do marskości oraz raka wątroby.
Osoby zainteresowane wpływem sposobu odżywiania na zdrowie tego narządu mogą przeczytać także materiał Tłuste mięso czerwone szkodzi wątrobie – sprawdź, czego unikać.
Pierwsze objawy marskości wątroby
Pierwsze objawy marskości wątroby często nie są charakterystyczne. Chory może zauważyć przewlekłe zmęczenie, brak energii, pogorszenie apetytu, nudności albo niezamierzoną utratę masy ciała. Czasami pojawia się także dyskomfort lub ból w jamie brzusznej.
Wraz z postępem choroby symptomy mogą stać się znacznie bardziej widoczne. Według brytyjskiej publicznej służby zdrowia u osób z zaawansowaną marskością mogą pojawić się między innymi żółtaczka, świąd skóry, obrzęki, powiększenie brzucha, łatwe powstawanie siniaków oraz zaburzenia koncentracji.
Najczęściej opisywane marskość wątroby objawy obejmują:
- przewlekłe zmęczenie i osłabienie;
- zmniejszenie apetytu i niezamierzoną utratę masy ciała;
- nudności oraz dyskomfort w jamie brzusznej;
- żółte zabarwienie skóry oraz białek oczu;
- uporczywy świąd skóry;
- obrzęki nóg, kostek i stóp;
- powiększenie obwodu brzucha związane z gromadzeniem się płynu;
- łatwe powstawanie siniaków i krwawień;
- drżenie rąk;
- pogorszenie koncentracji, dezorientację lub nadmierną senność.
Pojawienie się jednego z tych objawów nie oznacza automatycznie marskości, ponieważ podobne symptomy mogą występować także w innych chorobach. Rozpoznanie zawsze wymaga oceny lekarskiej i odpowiednich badań.
Jak lekarz rozpoznaje marskość wątroby?
Sam opis dolegliwości nie wystarcza do postawienia diagnozy. Lekarz przeprowadza dokładny wywiad dotyczący chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, spożywania alkoholu, masy ciała i ewentualnego ryzyka zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby. Następnie może zlecić badania krwi oraz badania obrazowe.
W diagnostyce wykorzystuje się między innymi badanie ultrasonograficzne, metody pozwalające określić sztywność i stopień włóknienia wątroby, tomografię komputerową albo rezonans magnetyczny. W niektórych przypadkach potrzebna jest biopsja, czyli pobranie niewielkiej próbki tkanki do oceny laboratoryjnej. Zakres badań zawsze dobiera lekarz do stanu konkretnego pacjenta.
| Badanie | Co pomaga ocenić |
|---|---|
| Badania krwi | pracę wątroby, krzepnięcie krwi i możliwą przyczynę uszkodzenia |
| Badanie ultrasonograficzne | wygląd i strukturę wątroby oraz obecność płynu w jamie brzusznej |
| Badanie sztywności wątroby | stopień włóknienia tkanki |
| Badania wirusologiczne | możliwość zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C |
| Tomografia lub rezonans magnetyczny | dokładniejszą strukturę narządu i ewentualne zmiany ogniskowe |
| Biopsja | charakter zmian widocznych w tkance wątroby |
Osoby z potwierdzoną marskością wymagają dalszych regularnych kontroli. Jest to ważne między innymi dlatego, że choroba zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju pierwotnego raka wątroby.
Czy marskość wątroby można wyleczyć?
Pytanie czy marskość wątroby jest uleczalna nie ma jednej odpowiedzi dla każdego pacjenta. Powstałe zaawansowane bliznowacenie jest trudne do odwrócenia, jednak w wielu przypadkach można zahamować lub znacznie spowolnić dalsze uszkadzanie narządu. Ogromne znaczenie ma rozpoznanie przyczyny i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.
Marskość wątroby leczenie może wyglądać zupełnie inaczej u osoby z wirusowym zapaleniem wątroby niż u pacjenta, u którego choroba rozwinęła się na skutek alkoholu lub zaburzeń metabolicznych. W przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C dostępne jest leczenie przeciwwirusowe, które u zdecydowanej większości leczonych osób pozwala usunąć zakażenie. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że współczesne leki działające bezpośrednio na wirusa mogą wyleczyć ponad dziewięćdziesiąt pięć procent osób z wirusowym zapaleniem wątroby typu C.
Wirusowemu zapaleniu wątroby typu B można natomiast zapobiegać dzięki szczepieniom, a u osób z przewlekłym zakażeniem stosuje się leczenie ograniczające aktywność wirusa i ryzyko dalszego uszkodzenia narządu. Aktualne informacje dotyczące tej choroby publikuje również Główny Inspektorat Sanitarny.
W bardzo zaawansowanej chorobie, kiedy wątroba nie jest już w stanie prawidłowo funkcjonować, lekarze mogą rozważać przeszczepienie narządu. Decyzję podejmuje specjalistyczny zespół po dokładnej ocenie stanu pacjenta.
Jakie powikłania może powodować marskość?
Nieleczona albo zaawansowana marskość wątroby powikłania może powodować w wielu narządach. Jednym z najważniejszych problemów jest nadciśnienie wrotne, czyli wzrost ciśnienia w naczyniach doprowadzających krew do wątroby. Może ono prowadzić między innymi do powstawania żylaków przełyku oraz niebezpiecznych krwawień.
Innym powikłaniem jest wodobrzusze, czyli gromadzenie się płynu w jamie brzusznej. Brzuch chorego może znacznie zwiększyć swój obwód, a jednocześnie mogą pojawić się obrzęki nóg. U części pacjentów rozwija się również encefalopatia wątrobowa, podczas której toksyczne substancje niewystarczająco usuwane przez wątrobę wpływają na pracę mózgu.
„Nagłe pogorszenie świadomości u osoby z chorobą wątroby zawsze wymaga pilnej oceny medycznej” – podkreślają lekarze zajmujący się chorobami wątroby.
Szczególnie niepokojące są wymioty z domieszką krwi, czarne smoliste stolce, gwałtownie narastająca dezorientacja, utrata świadomości, nasilona duszność lub bardzo szybkie powiększenie obwodu brzucha. W takich sytuacjach nie należy czekać na planową wizytę lekarską, ponieważ niektóre powikłania marskości mogą bezpośrednio zagrażać życiu.
Czy marskość wątroby powoduje raka?
Marskość jest jednym z najważniejszych czynników zwiększających ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego. Nie oznacza to jednak, że u każdej osoby z marskością rozwinie się nowotwór. Zwiększone ryzyko jest powodem, dla którego pacjenci powinni pozostawać pod regularną kontrolą specjalistyczną.
Lekarz ustala częstotliwość badań kontrolnych w zależności od rodzaju choroby, wieku, stanu narządu oraz dodatkowych czynników ryzyka. Właśnie dlatego po rozpoznaniu marskości nie powinno się przerywać kontroli nawet wtedy, gdy pacjent nie odczuwa nowych dolegliwości.
Jak zapobiegać marskości wątroby?
Jak zapobiegać marskości wątroby? Podstawową zasadą jest ograniczanie czynników, które przez lata mogą uszkadzać komórki wątroby. Szczególne znaczenie ma unikanie szkodliwego spożywania alkoholu, utrzymywanie prawidłowej masy ciała oraz leczenie cukrzycy, zaburzeń lipidowych i innych chorób metabolicznych.
Bardzo ważna jest również profilaktyka wirusowych zapaleń wątroby. Przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B dostępne jest skuteczne szczepienie. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje natomiast, że obecnie nie ma skutecznej szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu C, dlatego istotne jest zapobieganie kontaktowi z zakażoną krwią oraz wykonywanie badań u osób narażonych na zakażenie.
Nie warto także samodzielnie stosować dużej liczby suplementów, preparatów ziołowych lub środków reklamowanych jako produkty „oczyszczające wątrobę”. Niektóre substancje mogą wpływać na metabolizm leków albo dodatkowo obciążać uszkodzony narząd. Przy już rozpoznanej chorobie każdy nowy preparat najlepiej wcześniej omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Jak żyć po rozpoznaniu marskości wątroby?
Rozpoznanie marskości oznacza konieczność pozostawania pod stałą opieką lekarza. Pacjent powinien przestrzegać zaleceń dotyczących leczenia choroby podstawowej, diety, kontroli masy ciała oraz badań laboratoryjnych i obrazowych. W zależności od przyczyny i stopnia zaawansowania choroby zalecenia mogą znacząco się różnić.
Sposób żywienia również powinien być dostosowany indywidualnie. Pacjenci z wodobrzuszem mogą otrzymać inne zalecenia niż osoby z wyrównaną chorobą bez powikłań. Dlatego nie należy samodzielnie wprowadzać bardzo restrykcyjnych diet znalezionych w internecie.
Marskość nie zawsze oznacza natychmiastową niewydolność wątroby. U części pacjentów po usunięciu przyczyny uszkodzenia i zastosowaniu właściwego leczenia choroba może przez długi czas pozostawać stabilna. Kluczowe są jednak systematyczne kontrole, ponieważ pogorszenie funkcji narządu nie zawsze od razu powoduje wyraźne objawy.
Kiedy trzeba zgłosić się do lekarza?
Konsultacji wymagają utrzymujące się objawy takie jak przewlekłe osłabienie, niewyjaśniona utrata masy ciała, żółtaczka, nawracające nudności, uporczywy świąd skóry czy obrzęki. Szczególną uwagę powinny zachować osoby z przewlekłymi chorobami wątroby, wirusowym zapaleniem wątroby, zaburzeniami metabolicznymi albo wieloletnim problemem z alkoholem.
Pilnej pomocy wymagają natomiast krwawienie z przewodu pokarmowego, nagła dezorientacja, utrata świadomości albo gwałtowne pogorszenie stanu chorego. W takich przypadkach nie należy próbować leczyć się samodzielnie w domu. Marskość może prowadzić do nagłych powikłań, w których czas uzyskania pomocy medycznej ma duże znaczenie.
Tekst ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji, diagnozy ani indywidualnych zaleceń lekarza.
Czytaj także: Tłuste mięso czerwone szkodzi wątrobie – sprawdź, czego unikać.
