My w Auraposter zebraliśmy najważniejsze zmiany w jednym miejscu, bo od 5 marca wiele spraw będzie działać inaczej. 19 lutego prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która wygasza specjalne rozwiązania dla uchodźców z Ukrainy i przenosi je do wspólnego systemu ochrony cudzoziemców — podaje informacja ze źródła.
Kiedy zmiany wchodzą w życie
Nowe przepisy zaczną działać 5 marca 2026 r.. I właśnie ta data ma znaczenie, bo wiele zapisów ruszy od razu. Dlatego urzędy i organizacje pomocowe mówią wprost: lepiej przygotować się wcześniej.
Koniec „specustawy”
Dotychczasowy „specjalny” system z 2022 r. tworzył osobną ścieżkę pobytu i wsparcia. Teraz państwo ją wygasza, ale nie wycina wszystkiego. Najważniejsze narzędzia mają działać dalej, tylko już w ramach ustawy o ochronie cudzoziemców.
Prezydent tłumaczył podpis politycznie. Z jednej strony mówi o wsparciu Ukrainy, a z drugiej podkreśla koniec „bezwarunkowych przywilejów”. To zdanie mocno ustawia debatę na kolejne tygodnie.
PESEL UKR w 30 dni
Najbardziej praktyczna zmiana dotyczy PESEL UKR. Po wjeździe do Polski trzeba złożyć wniosek o ten numer w ciągu 30 dni. Jeśli ktoś tego nie zrobi, straci ochronę czasową. Ten zapis ma działać jak prosty filtr: jesteś w systemie albo wypadasz.
Ekspert z fundacji Ukraiński Dom w Warszawie zwraca uwagę na jeszcze jeden wątek. Oznaczenie „UKR” zostaje, ale sens się zmienia, bo system ma obejmować szerzej ochronę czasową, a nie tylko narodowość.
Diia.pl i mObywatel
Kolejna zmiana dotyka dokumentów. Papierowe zaświadczenia mają ustąpić miejsca rozwiązaniom cyfrowym. W praktyce status i tożsamość łatwiej potwierdzisz przez Diia.pl oraz aplikację mObywatel.
Ważne jest też to, co uspokaja wielu ludzi. Jeśli masz już PESEL UKR i działające dokumenty, nie musisz robić „wielkiej rejestracji od nowa”. Zmieni się podstawa prawna, ale forma dla wielu osób zostanie podobna.
Świadczenia i wypłaty
Wypłaty socjalne mają działać bardziej selektywnie. Część wsparcia zostaje, ale ustawodawca ogranicza je i wiąże z dodatkowymi kryteriami. Jednocześnie świadczenia przyznane wcześniej mają obowiązywać do końca swoich okresów.
Specjalista rynku pracy, z którym rozmawialiśmy, ujął to krótko:
„Gdy państwo zmienia bodźce, firmy i pracownicy zmieniają decyzje”.
To oznacza, że presja może przejść na rynek pracy, a zwłaszcza na osoby bez zatrudnienia.
Medycyna
Najbardziej wrażliwy temat to opieka zdrowotna. Pełny dostęp ma pozostać dla grup, które ustawodawca uznał za chronione. I tu warto czytać uważnie, bo zapis dotyka codziennego życia.
Przed listą jedno dopowiedzenie: to nie brzmi jak „zniknięcie medycyny”, ale zmienia zasady dla dorosłych bez pracy.
Pełny dostęp pozostanie dla:
- niepełnoletnich,
- osób pracujących,
- ofiar przemocy oraz tortur,
- osób z grup wrażliwych w ośrodkach zbiorowych.
Po tej liście zostaje trudny wniosek. Dorośli bez zatrudnienia mają wejść w ogólne zasady dla cudzoziemców, więc zakres i finansowanie świadczeń mogą wyglądać inaczej.
Mieszkanie i wyżywienie
Wsparcie mieszkaniowe ma mieć limity czasu. I ma dotyczyć przede wszystkim osób, które spełniają kryteria wrażliwości. W praktyce państwo mówi: prawo pobytu — tak, ale pełny pakiet socjalny — tylko dla wybranych.
Edukacja
Szkoły mają dokończyć bieżący rok z dodatkowymi mechanizmami, a potem wrócić do standardu. To dotyczy m.in. zajęć wspierających i rozwiązań organizacyjnych, które wprowadzono po 2022 r.
Legalny pobyt do 4 marca 2027
W tej ustawie jest też punkt, który stabilizuje sytuację. Legalność pobytu osób z Ukrainy zostaje przedłużona do 4 marca 2027 r.. To zmniejsza ryzyko chaosu, ale nie usuwa zmian w świadczeniach i w medycynie.
Najważniejsze zmiany w skrócie
| Obszar | Co się zmienia od 5 marca 2026 |
|---|---|
| Status | koniec osobnej „ścieżki” tylko dla Ukrainy |
| PESEL UKR | wniosek w 30 dni po wjeździe |
| Dokumenty | więcej cyfrowo: Diia.pl i mObywatel |
| Wypłaty | mniej automatyzmu, więcej warunków |
| Medycyna | pełny dostęp tylko dla wybranych grup |
| Pobyt | legalność do 4 marca 2027 |
Na koniec zostaje prosta rada. Jeśli ktoś planuje wjazd do Polski lub świeżo przyjechał, niech potraktuje PESEL UKR jako sprawę pierwszego tygodnia, a nie „kiedyś”.
